على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

2696

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

خداى . و قلب النخلة : بركند قلب آن خرمابن را . و قلبت البسرة : سرخ گرديد آن غورهء خرما . و قلب البعير ( مجهولا ) : قلاب زده گرديدن آن شتر . و قلب فلانا قلبا ( از باب نصر و ضرب ) : زد بر دل فلان . قلب ( qalb ) و ( qelb ) و ( qolb ) ا . ع . پيه خرمابن . و بهترين برگ خرمابن . ج : اقلاب و قلوب و قلبة ( qelabat ) . قلب ( qolb ) ا . ع . دستيانه و دست برنجن زنان . و مار سپيد . و يك نوع دانه‌اى بسيار سخت . قلب ( qolb ) و ( qolob ) ع . ج . قليب ( qalib ) . قلب ( qalab ) ا . ع . برگشتگى لب . قلب ( qalab ) ا . ع . قلب الرجل قلبا ( از باب سمع ) : برگشته لب گرديد آن مرد . و قلبت الشفة : برگرديد آن لب . قلب ( qollab ) ص . ع . حول قلب : حيله‌ساز ماهر در تقلب امور . و نيز قلب : ناپايدار . و قابل تبديل و تغيير . قلبا ( qalban ) م ف . پ . - مأخوذ از تازى - بطور رضا و شعف . و بطور خلوص . و بطور رغبت . قلباء ( qalb ' ) ص . ع . مؤنث اقلب : زن برگشته لب . و شفة قلباء : لب برگشته . قلب‌اندود ( qalb - andud ) ص . پ . پول مسى كه از ورقهء نازكى نقره و يا طلا اندود شده باشد . قلبانه ( qalb ne ) ا . پ . قسمى از سرود . قلبة ( qalbat ) ص . ع . امراة قلبة : زن عربى خالص . قلبة ( qolbat ) ا . ع . سرخى و حمرت . زن خالص نسب . قلبة ( qalabat ) ا . ع . بيمارى و ماندگى . و ما به قلبة : نيست در آن تعب و درد و رنج و عيبى . قلبة ( qelabat ) ع . ج . قلب ( qalb ) و ( qelb ) و ( qolb ) قلبخانه ( qalb - x ne ) ا . پ . حصار قلعهء هرات . قلبزن ( qalb - zan ) و قلب ساز ( qalb - s z ) ص . پ . كسى كه سكهء قلب مىزند و پول ناسره سكه مىكند . قلبگاه ( qalb - g h ) ا . پ . ميان و وسط . و وسط لشكر . قلبنگ ( qalabang ) ا . پ . يك نوع چوبى معطر و خوش‌بو . قلبور ( qalbur ) ا . پ . غربال و پرويزن . قلبه ( qolbe ) ا . پ . چوبى كه گاو آهن بدان نصب كرده زمين را شيار كنند . و گرده . قلبه ران ( qolbe - r n ) ص . پ . كسى كه قلبه مىراند و زمين شيار مىكند و زارع . و گاو قلبه‌ران : گاوى كه زمين شيار مىكند . قلبه‌رانى ( qolbe - r ni ) ا . پ . شيار كردن زمين . و قلبه‌رانى كردن : زمين شيار كردن . قلبى ( qalbi ) ص . پ . - مأخوذ از تازى - منسوب بقلب و دل . قلبى ( qollabiyy ) ص . پ . ناپايدار و قابل تغيير و تبديل . و حول قلبى : حيله ساز ماهر در تقلب امور . قلة ( qolat ) ا . پ . غوك چوب كه عبارت از دو چوب است كه كودكان بداى بازى كنند . ج : قلات و قلون ( qeluna ) و ( qoluna ) . قلة ( qallat ) ا . ع . برخاستن از بيمارى و يا از درويشى . قلة ( qellat ) ا . ع . كمى ضد بسيارى و فسره و لرزهء از خشم و يا از طمع . قله ( qellat ) م . ع . قل الشيئ قلا و قلة ( از باب ضرب ) : كم گرديد آن چيز . و قل رجل يقول ذلك الازيد يعنى نيست كسى كه بگويد اين را مگر زيد . و قل الشيئ : برداشت آن چيز را و بلند نمود . و قلما يفعل كذا : كم است كسى كه بكند اين‌چنين و لقلما جئتك : كم آمدم تو را . و لقلما جئتك ( مجهولا ) لغة فيه . قلة ( qollat ) ا . ع . سر كوه . و بالاى هر چيزى . و بالاى كوهان . و تار سر مردم . و گروه مردم . و خم و سبوى بزرگ . و سبوى سفالينه . و كوزهء خرد . و بند شمشير و يا آنچه بر سر قبضهء شمشير باشد از زر و يا آهن . و يا آنچه زير هر دو شارب قبضه باشد . ج : قلل ( qolal ) و قلال ( qel l ) . قلت ( qalt ) ا . پ . قلبتان و ديوث و بىحميت . قلت ( qalt ) ا . ع . مغاكى در كوه كه آب در وى گرد آيد و مؤنث آيد . ج : قلات ( qel t ) . و قلت الابهام : مغاك در زير انگشت نر . و قلت الثريدة : مغاكى در ميان تريد كه روغن در آن گرد مىآيد . و قلت الصدغ : گودى صدغ . و قلت العين : مغاك چشم . قلت ( qalt ) ص . ع . فلان قلت : فلان كم گوشت است . قلت ( qelt ) ا . پ . ماش هندى . قلت ( qolt ) ا . ع . يك نوع گياهى طبى و مفتت حصاة مثانه . قلت ( qalet ) ص . ع . هلاك شده . و كم گوشت .